Historia Wspólnoty Kościołów
Chrystusowych
- Początki
Wspólnoty Kościołów Chrystusowych
w Polsce to rok 1921 i działalność Konstantego Jaroszewicza. Konstanty
M. Jakoniuk-Jaroszewicz urodził się 25 września 1891 r. we wsi Stara
Wieś (okolice Bielska Podlaskiego). Sytuacja materialna wymusiła na nim
emigrację do Ameryki. W roku 1910 wyjechał "za chlebem" do Stanów
Zjednoczonych. Znalazł tam więcej niż oczekiwał - "chleb żywota". W
lipcu 1912 r. w Nowym Jorku na rogu ulic Pierwszej i Havston usłyszał
Słowo Boże, głoszone przez ewangelistę Kościoła Chrystusowego Józefa
Kesvila. Jeszcze tego samego dnia wieczorem, w zborze Kościoła
Chrystusowego przy ulicy Drugiej 63 nawrócił się, a potem przyjął
chrzest wiary. Postanowił poświęcić swe życie głoszeniu Ewangelii.
Rozpoczął studia w Johnson Bible College w Knoxville, Tennessee.
Po ukończeniu studiów w 1916 r. został ordynowany na kaznodzieję. Głosił Ewangelię na ulicach Nowego Jorku i organizował zbór przy ulicy Cherry i Clinton. Następnie organizował szereg zborów m. in. w Chicago, Henvill, Cleveland i Baltimore. Prowadził akcje ewangelizacyjne wśród ludności słowiańskiej i żydowskiej oraz wykłady w Kościołach ewangelicznych i instytucjach naukowych w wielu stanach Ameryki Północnej.
Pragnieniem jego jest głoszenie Ewangelii w ojczyźnie. Pod koniec roku 1921 wraca z żoną do Polski, a w czasie Bożego Narodzenia głosił już Słowo Boże w rodzinnej wsi. Praca ewangelizacyjna nie była łatwa. Jaroszewiczów spotykały różne przykrości ze strony sąsiadów, krewnych i duchowieństwa, włącznie z obrzucaniem kamieniami i nawet próbą pozbawienia życia. Nie zniechęcało to jednak K. Jaroszewicza, a przeciwności jeszcze utwierdzały go w przekonaniu, że rodacy bardzo potrzebują Ewangelii. Wkrótce nawiązał kontakt z rodziną Jakoniuków w Andryjankach, którzy wcześniej na wygnaniu zetknęli się z Dobrą Nowiną. Łączyła ich przyjaźń i współpraca. Wspólnie prowadzili pracę ewangelizacyjną i dobroczynną. Wśród pierwszych osób, które przyjęły Ewangelię, był Nikon Jakoniuk i Mikołaj Korniluk oraz jego matka i siostry. W maju 1923 roku miał miejsce pierwszy chrzest kilkunastu osób, we wrześniu następny. W tym roku powstał też pierwszy zbór Kościoła Chrystusowego w Starej Wsi. Do grona wierzących dołączyła w 1924 r. rodzina Winników, która bardzo aktywnie włączyła się do pracy ewangelizacyjnej. W roku 1928 w ich domu został zorganizowany sierociniec dla siedmiorga dzieci.
Jesienią 1924 r. Jaroszewiczowie sprzedali swoje gospodarstwo i przeprowadzili się do Kobrynia, gdzie kupili dom z dużym ogrodem. W następnym roku na tej posesji zbudowano dom modlitwy. Powstało tam centrum misyjne Kościoła Chrystusowego. Najbliższymi współpracownikami K. Jaroszewicza byli Jan Bukowicz i Jerzy Sacewicz. Działalność misyjna prowadzona była na terenie województw: wileńskiego, nowogródzkiego, białostockiego, poleskiego, wołyńskiego i lwowskiego. K. Jaroszewicz działał jako przedstawiciel Międzynarodowej Chrześcijańskiej Misji i początkowo tą nazwą określano również powstającą społeczność. Od roku 1926 używano nazwy "Misja Chrześcijan Ewangelicznych w Polsce", której zarząd - z upoważnienia przedstawicieli zborów - stanowią: K. Jaroszewicz - prezes, J. Bukowicz - wiceprezes i skarbnik oraz J. Sacewicz - sekretarz.
K. Jaroszewicz jeszcze w 1923 r. wystąpił do władz lokalnych o zalegalizowanie działalności, ale wnioski załatwiono odmownie. Rejestracja pierwszych zborów Kościoła Chrystusowego miała miejsce dopiero w roku 1926. Uzyskały one legalizację lokalną poprzez wciągnięcie ich do "rejestru gmin sekciarskich" poszczególnych województw, co nadało im osobowość prawna. Zbory były autonomiczne i niezależne od jakiejkolwiek władzy krajowej czy zagranicznej.
Do roku 1928 na terenie Polski powstało 30 zborów Kościoła Chrystusowego, które na wspólnym posiedzeniu w Kobryniu w 1928 r. utworzyły Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych (ZKCh) Wyznania Ewangelicznego w Polsce. W 1929 r. odbył się w Kobryniu I Ogólnopolski Zjazd Zjednoczenia Kościołów Chrystusowych, na którym wyłoniony został Komitet Wykonawczy w składzie: Konstanty Jaroszewicz - prezes, Jan Bukowicz - wiceprezes i skarbnik, Jerzy Sacewicz - sekretarz, Bolesław Winnik - zastępca sekretarza oraz członkowie: Grzegorz Bajko, Teodor Pawluk, Nikon Jakoniuk, Jan Moskaluk i Jan Władysiuk.
Ogólnopolskie Zjazdy ZKCh odbywały się co roku (oprócz roku 1933, w którym zjazd nie odbył się z powodu trudnej sytuacji finansowej), do roku 1939 włącznie, w różnych miejscowościach. Uczestniczyli w nich oficjalni delegaci - przedstawiciele zborów oraz wszyscy chętni. Zjazdy były zwoływane w celu duchowego i organizacyjnego zespolenia zborów. Na sprawy organizacyjne przeznaczano zwykle jeden dzień, pozostałe dwa wypełniały wykłady, kazania, występy chórów i orkiestr, nauka nowych pieśni, świadectwa. Wiele czasu poświęcano na modlitwę, czasem ogłaszano jednodniowy post. Odbywały się również chrzty. Wydarzeniem końcowym każdego zjazdu była Wieczerza Pańska.
ZKCh prowadziło - oprócz ewangelizacyjnej - również działalność oświatową, wydawniczą i charytatywną. Organizowano zborowe i międzyzborowe kursy biblijne, dyrygenckie, dla nauczycieli szkół niedzielnych oraz regionalne zjazdy międzyzborowe. Od roku 1926 wydawano miesięcznik "Christianskij Sojuz" (Chrześcijański Związek), w nakładzie 1.500-2.000 egz., w języku rosyjskim, ale zamieszczano tam również wiele artykułów w języku polskim. Od lipca 1938 r. aż do wybuchu wojny wydawane było również czasopismo w języku polskim "Słowo Pojednania". Komitet Wykonawczy ZKCh wydawał również kwartalnik dla młodzieży "Młody Robotnik" oraz liczne pozycje książkowe w języku polskim i rosyjskim. W okresie międzywojennym rozpowszechniono ok. 25.000 egz. Biblii, ponad 50.000 egz. Nowego Testamentu i pojedynczych Ewangelii oraz tysiące broszur i książek chrześcijańskich. Budowano wiele kaplic i domów modlitwy. Prowadzono własny dom sierot. Rozpoczęto budowę szkoły biblijnej. Działalność misyjno-charytatywna wykraczała poza obszar państwa polskiego, prowadzona była również w Rumunii, Bułgarii, Jugosławii, Łotwie, Litwie, Estonii, Finlandii, na Węgrzech i w Związku Radzieckim. W dorocznych zjazdach uczestniczyli przedstawiciele bratnich Kościołów z zagranicy, a delegaci ZKCh brali udział w światowych kongresach Kościoła Chrystusowego. W roku 1936 reprezentacyjny chór misyjny ZKCh wyjeżdżał z koncertami m. in. do USA.
Planowano rozszerzyć akcję misyjną na województwa centralne i w związku z tym w r. 1939 przeniesiono siedzibę ZKCh z Kobrynia do Brześcia n/Bugiem. Istniało wówczas 85 zborów (45 z nich posiadało osobowość prawną) i 320 placówek misyjnych, rozmieszczonych w 8 województwach.
W dniach 18-20 sierpnia 1939 r. w miejscowości Zimno na Wołyniu odbył się X Zjazd ZKCh. Podjęto na nim szereg ważnych decyzji, m. in. zmianę nazwy - powrót do nazwy "Kościół Chrystusowy", uchwalono nowy statut i przyjęto projekt budowy Kolegium Biblijnego w Brześciu n/Bugiem. Niestety, wojna uniemożliwiła realizację przyjętych postanowień.
Wybuch II wojny światowej utrudnił pracę Kościoła Chrystusowego, ale jej nie przerwał. Zbory - dotychczas współpracujące ze sobą, spotykające się na dorocznych zjazdach - znalazły się w różnych strefach okupacyjnych. Zdecydowana ich większość (aż 70 zborów będących na terenie Białorusi, Ukrainy i Litwy) wraz z Radą Naczelną Kościoła Chrystusowego (w Brześciu n/Bugiem) znalazła się na terenie ZSRR. Tam też pozostali m. in. J. Bukowicz i J. Sacewicz. K. Jaroszewicz zdążył w ostatniej chwili wyjechać do Białej Podlaskiej, gdzie został aresztowany przez gestapo. Po 52 dniach został zwolniony i jako obywatel amerykański otrzymał zezwolenie na wyjazd do Włoch, a stamtąd do USA. Ograniczona podczas wojny wolność zgromadzeń i używania języka polskiego powodowała, że niektóre zbory dołączały do wyznań tolerowanych przez władze okupacyjne, inne działały w konspiracji, niektóre zawieszały swą działalność.
OKRES POWOJENNY
II wojna światowa i będące jej efektem nowe granice całkowicie zmieniły sytuację Kościoła Chrystusowego w Polsce. Ubyły 72 zbory, położone na terenie województw: wileńskiego, nowogródzkiego, poleskiego, wołyńskiego i lwowskiego, które weszły w skład Wszechzwiązkowej Rady Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów w ZSRR. Wielu liderów Kościoła zostało wywiezionych do Rzeszy, obozów koncentracyjnych bądź łagrów sowieckich. Niektórzy zginęli z rąk okupantów.
Trzeba było na nowo organizować pracę Zjednoczenia Kościołów Chrystusowych. Czołowi działacze Kościoła Chrystusowego: Jerzy Sacewicz, Mikołaj Korniluk i Bolesław Winnik osiedlili się na Mazurach, gdzie - decyzją wojskowych władz sowieckch - zostali w 1944 r. skierowani do pracy. W maju 1945 r. wszyscy trzej wraz z rodzinami osiedlili się w Olsztynie. Podjęli pracę fizyczną w grupie operacyjnej Ministerstwa Przemysłu i Handlu i jednocześnie organizowali pracę Kościoła, zabezpieczając m.in. obiekty sakralne. Już w czerwcu 1945 r. wystąpili z oficjalnym wnioskiem o prawo korzystania z domu modlitwy. Pastorem powstającego zboru został J. Sacewicz. W lipcu 1946 r. zbór olsztyński zajął poniemiecką kaplicę przy ul. Warmińskiej 23, która po przeprowadzeniu generalnego remontu stanowi do dzisiejszego dnia siedzibę zboru.
Oprócz działalności religijnej podjęto również działalność charytatywną przy wydatnej pomocy dra Konstantego Jaroszewicza. W marcu 1946 r. utworzono w Olsztynie Komitet Pomocy "Ewangeliczny Chrześcijanin" w celu niesienia pomocy materialnej i dystrybucji darów dla najuboższych. W Lidzbarku Warmińskim urządzano kolonie dla dzieci i uruchomiono dom dziecka, a potem dom starców.
Niezbędną i bardzo pilną kwestią była legalizacja Kościoła. Chodziło głównie o to, by nie stracić własnych obiektów kościelnych i ewentualnie zyskać nie zajęte jeszcze opuszczone kaplice poniemieckie. Unormowanie sytuacji prawnej było naglącą potrzebą wszystkich Kościołów. Pierwszą próbą było utworzenie Polskiego Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, który został uznany oficjalnie za publiczno-prawny zwiazek religijny w maju 1946 r. W jego skład weszło pięć społeczności ewangeliczno-baptystycznych. Jednak to rozwiązanie nie wytrzymało próby czasu.
Na nadzwyczajnym zjeździe przedstawicieli Zjednoczenia Kościołów Chrystusowych w sierpniu 1946 r. postanowiono reaktywować Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych jako odrębny Kościół. Na zjeździe tym wybrano też Radę Naczelną w składzie: Jerzy Sacewicz - prezes, Bolesław Winnik - wiceprezes i skarbnik, Mikołaj Korniluk - sekretarz oraz członkowie: Nikon Jakoniuk, Paweł Bajeński, Szymon Sacała, Konstanty Sacewicz, Teodor Lewczuk i Józef Muranty. K. Jaroszewicz, mieszkający na stałe w USA, został honorowym prezesem i generalnym przedstawicielem Kościoła za granicą.
W listopadzie 1946 r. Ministerstwo Administracji Publicznej wyraziło zgodę na wznowienie działalności Zjednoczenia Kościołów Chrystusowych Wyznania Ewangelicznego w Polsce jako zrzeszenia religijnego. Funkcjonowały wówczas 4 zbory w województwie białostockim (Siemiatycze, Boćki, Milejczyce, Grodzisk), 8 w mazurskim (Olsztyn, Lidzbark Warmiński, Kętrzyn, Mragowo, Rumy, Świętajno, Ruskowo, Pasłęk) oraz w Gdańsku, Sosnowcu i Muratynie (lubelskie).
W roku 1947 Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych nabyło zniszczony w 80% budynek przy ul. Puławskiej 114 w Warszawie i rozpoczęło jego odbudowę. W styczniu 1948 r. przeprowadził się do Warszawy J. Sacewicz, a w miesiąc później została przeniesiona z Olsztyna do Warszawy centrala Kościoła. Dnia 18 kwietnia 1948 r. odbyło się uroczyste otwarcie centrali Kościoła i kaplicy w Warszawie. W marcu 1948 r. ukazał się pierwszy numer miesięcznika "Jedność" (nakład 2 000 egz.). Wydano również "Śpiewnik Kościoła Chrystusowego" w nakładzie 10 000 egz. oraz przeznaczone dla chórów "Pieśni Kościelne".
Nowo powstające zbory potrzebowały odpowiednio przygotowanych kaznodziejów. Organizowano więc kursy biblijne, dyrygenckie, dla nauczycieli szkół niedzielnych. W roku 1948 powstało Seminarium Teologiczne w Lidzbarku Warmińskim, przeniesione w rok później do Warszawy.
W dalszym ciągu odbywały się doroczne zjazdy Kościoła. Organizowano również zloty młodzieży. W roku 1950 Kościół liczył 35 zborów, 80 placówek i ok. 3 000 wiernych.
Rok 1950 to czarna karta w historii Kościoła. 19-20 września tego roku wszyscy członkowie władz naczelnych Kościoła i większość aktywnych działaczy zostali aresztowani pod zarzutem zdrady stanu. Kaplice, kancelarie zborowe a nawet prywatne pokoje zostały opieczętowane. Niektórzy z aresztowanych zostali wypuszczeni po kilku miesiącach, inni dopiero w roku 1953 (wśród nich J. Sacewicz, M. Korniluk, B. Winnik). Została wstrzymana działalność wydawnicza i znacznie ograniczona wolność zgromadzeń. Przykładowo, z kaplicy w Warszawie pieczęcie zdjęto dopiero w końcu 1952 r., a z kancelarii zborowej 4 lutego 1953.
W roku 1951 koordynację pracy Kościoła, po zwolnieniu z więzienia i kilkumiesięcznym pobycie w szpitalu, prowadził P. Bajeński. Podjął m.in. starania o udostępnienie opieczętowanych kaplic. Zwołał również ogólnopolska konferencję braterską w Inowrocławiu, gdzie został wybrany nowy zarzad Kościoła: prezes - P. Bajeński, sekretarz - K. Sacewicz, skarbnik - N. Jakoniuk.
Polityka państwa, zmierzająca do skomasowania pokrewnych wyznań w jeden Kościół, doprowadziła ostatecznie do formalnego połączenia się pięciu Kościołów: Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, Ewangelicznych Chrześcijan, Stanowczych Chrześcijan, Wolnych Chrześcijan i Zjednoczenia Kościołów Chrystusowych. 4 czerwca 1953 r. utworzyły one Zjednoczony Kościół Ewangeliczny (ZKE), będący federacją autonomicznych Kościołów. Formalną decyzję o wejściu Zjednoczenia Kościołów Chrystusowych w skład ZKE podjął Nadzwyczajny Zjazd, który odbył się w Siemiatyczach 10 maja 1953 r.
Zjednoczony Kościół Ewangeliczny istniał do roku 1987. Sytuacja polityczna kraju zmieniła się i nie było już potrzeby dalszego funkcjonowania pod jednym szyldem niezależnych od siebie Kościołów. Ostateczną decyzję o reorganizacji ZKE i usamodzielnieniu się jego składowych konfesji podjął XII Synod w dniu 22 maja 1987 r.
Ugrupowanie Kościoła Chrystusowego nie powróciło do poprzedniej nazwy. Dnia 1 lutego 1988 r. zostało zarejestrowane jako Kościół Zborów Chrystusowych. Pod taką nazwą figurowało w Rejestrze Kościołów i innych związków wyznaniowych (dz. A poz. 24), prowadzonym przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji aż do 2004 r. Wówczas to Synod Kościoła podjął decyzję o zmianie nazwy Kościoła na Wspólnotę Kościołów Chrystowych.
Na podstawie artykułów z czasopisma "Słowo i Życie". Pełen tekst odnajdziesz tutaj.